Wie is toch die piraat die je verandering kaapt?

superego def

Verrassend moet het zijn. En contra-intuïtief. De opening van dit blog. Volgens de juf dan, hè. Maar eigenlijk wil ik doen wat ik altijd deed: voor de vuist weg typen. Volgen wat er in m’n hoofd opkomt, los van regels en eisen. En terwijl ik zit te broeden op die briljante eerste alinea, voel ik de weerzin in me opkomen.

‘Ja maar, zo ben ik niet.’

‘Zo werkt m’n brein niet.’

En voordat ik er erg in heb, denk ik:

‘Ik moet ook helemaal niet willen schrijven.’

En hop, moeiteloos door naar:

‘Het wordt natuurlijk nooit wat met mij.’

Soms word ik gek van die stem in m’n hoofd. Maar dan troost ik me met de gedachte dat ik in ieder geval op de goede weg ben. M’n superego roert zich namelijk alleen als ik de dingen anders doe dan ik gewend ben.

Superego?

Ja, die stem in je hoofd. De ene keer bestraffend, dan weer pushend.

Straffend:
‘Daar ben je te dom voor.’
‘Dat snap jij toch niet.’
‘Wat ben jij toch een slappe zak.’

En pushend:
‘Wanneer word jij een keer een succes?’
‘Wanneer doe jij eens iets goed?’
‘Wanneer word je eindelijk een echte vent?’

Wat is het probleem met het superego?

Het superego verstoort alle veranderingen. Want ‘anders’ betekent je comfortzone verlaten en dat is waar het gevaar dreigt. Daar huist het risico op mislukken en afwijzing en al die andere dingen die pijn veroorzaken. De taak van het superego is om pijn te vermijden. En het neemt z’n taak heel serieus. Het belemmert alles wat ook maar de potentie van pijn in zich heeft. Het wil daarom dat de dingen bij het oude blijven. Zelfs – of juist – als het gaat om iets wat je het allerliefste wil. Want hoe groter de belangen, hoe sterker de aanval van het superego.

De ellende met gedwongen veranderingen op het werk (veranderingen die zijn ingezet door het management) is: ze dragen de impliciete boodschap dat de huidige manier van werken niet goed is. Die boodschap is niet alleen vóer voor het superego, het is bijna letterlijk de stém van het superego. En dan ligt ‘het is nooit goed geweest’ op de loer, op de voet gevolgd door ‘ik ben niet goed genoeg’.

En dat is erg, omdat?

Het superego roept negatieve gevoelens op: angst, weerzin, walging, woede, machteloosheid, paniek. Mensen gaan daar verschillend mee om. Soms productief, maar vaker destructief. En dikwijls zijn mensen zich niet bewust van wat er precies in hen omgaat. Dan worden ze boos of haken ze af, zonder goed te weten waarom. Of ze geven de veroorzaker van de pijn – lees: jij als de veranderaar, hun leidinggevende of de organisatie – de schuld. Dat klinkt dan bijvoorbeeld zo:

‘Het is ongelofelijk hoe infantiel ons management is. Hoe moeilijk kan het zijn om het gewoon goed te organiseren? Het is toch geen hogere wiskunde?’

De strategie om met het superego om te gaan, kent natuurlijk meer verschijningsvormen dan boos worden, afhaken of anderen de schuld geven. Op de werkvloer zie je vaak dat mensen dingen uit de weg gaan, tegenwerken, roddelen of hun weerstand verpakken in rationele argumentatie.

Is superego hetzelfde als weerstand?

Het superego is the mother of all… weerstand. Het neemt alle aanleidingen voor weerstand, zoals slechte communicatie, halve informatie en het niet betrekken van medewerkers – en vermenigvuldigt het. Neem slechte communicatie. Daar maakt het superego bijvoorbeeld van: ‘Ik word niet serieus genomen.’ En: ‘Ik doe er niet toe.’ Het superego kan op werkelijk alles aanslaan.

Speelt het superego altijd een rol?

Ja, bij elke stap buiten de comfortzone. En niet onbelangrijk, niet alleen bij je medewerkers. Ook bij jou en je opdrachtgever. En het effect van het superego kan heftig zijn. Als een Dementor die al het leven uit je zuigt. Of als een paniekaanval, waarbij de grond onder je voeten verdwijnt en je hoofd uit elkaar dreigt te spatten. Maar het superego kan zich ook bescheiden opstellen of zich als gevoel aandienen. Dan denk je slechts: ‘Het voelt niet goed.’

Kortom

Het superego bemoeit zich met alle veranderingen buiten de comfortzone. Bij jou, je baas / opdrachtgever en bij de mensen met wie je werkt. En die bemoeizucht kan heftig zijn. Meestal zijn mensen zich er niet van bewust. Maar het is de meest waarschijnlijke saboteur van je verandering.


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/reinsm22/domains/judithreinsma.nl/public_html/wp-includes/class-wp-comment-query.php on line 399

Comments are closed.